Bố cục tranh

Bố cục là việc quyết định đặt cái gì ở đâu, to nhỏ ra sao, nặng nhẹ thế nào trong khung hình. Giám khảo nhìn bố cục ngay từ 3 giây đầu: mảng chính có nổi không, tranh có cân không, mắt có biết dừng ở đâu không.

Tin tốt: bố cục có quy luật rõ ràng, học được. Bốn trụ cột là: mảng chính - phụ, vị trí điểm nhấn (1/3 & tỉ lệ vàng), đường dẫn, và cân bằng.

Một bố cục tốt có thứ bậc rõ, không để mọi thứ bằng vai nhau:

• Mảng chính: nhóm vật quan trọng nhất, chiếm diện tích lớn, đặt ở vị trí đắc địa, tương phản cao.
• Mảng phụ: hỗ trợ và làm nền cho mảng chính, nhỏ hơn, nhẹ hơn, không tranh mắt.
• Khoảng trống (mảng trắng): phần "thở" của tranh, cũng là một mảng cần tính toán, không phải chỗ thừa.

Tránh chia tranh thành các mảng bằng nhau — sẽ buồn tẻ và rối. Hãy theo công thức to - vừa - nhỏ.

Đặt điểm nhấn ở đâu cho "đã mắt"? Đừng đặt chính giữa (tĩnh, cứng) hay sát mép (rơi ra ngoài). Hai công thức kinh điển:

• Quy tắc 1/3: chia khung thành 3x3 ô bằng 4 đường kẻ. Đặt điểm nhấn vào một trong 4 giao điểm — vị trí mắt thấy tự nhiên nhất.
• Tỉ lệ vàng (~1:1.618): điểm "vàng" nằm hơi lệch tâm hơn quy tắc 1/3 một chút, cho cảm giác hài hòa cổ điển. Đường xoắn ốc vàng còn dùng làm đường dẫn.

Cả hai đều nói chung một điều: đặt điểm nhấn lệch khỏi tâm, ở khoảng 1/3 khung.

Đường dẫn là các đường (thật hoặc ngầm) đưa mắt người xem đi từ ngoài vào mảng chính: cạnh bàn, nếp vải, dáng đổ của vật, hướng bóng đổ. Sắp các đường này chĩa về điểm nhấn, và tránh để chúng cắt thẳng ra mép tranh.

Hình tam giác là khung dẫn mắt vững nhất: gom mảng chính - phụ vào một bố cục tam giác tạo cảm giác ổn định, cổ điển.

Cân bằng là phân bố "trọng lượng thị giác" hai phía khung cho không bị lệch đổ:

• Cân bằng đối xứng: hai bên gần như gương — trang nghiêm nhưng dễ tĩnh.
• Cân bằng bất đối xứng: một mảng lớn một bên, cân lại bằng mảng nhỏ nhưng tương phản cao hoặc đặt xa tâm phía kia — sinh động hơn, hay dùng.
• Điểm nhấn (focal point): mỗi tranh chỉ nên có một điểm nhấn rõ; phụ trợ bằng một - hai điểm phụ nhỏ hơn.