Cách vẽ gốm sứ

Không có khúc xạ rối rắm như thủy tinh, không phản quang loạn như kim loại, gốm sứ cho bạn một bề mặt đục, đều màu để tập trung vào một việc duy nhất: chuyển sắc độ mượt theo độ cong của khối. Đây chính là kỹ năng cốt lõi của hình họa.

Mỗi cái bình gốm là một khối trụ (thân) ghép khối cầu (phần phình) và khối nón cụt (cổ, miệng). Tả đúng ánh sáng đi vòng quanh các khối tròn xoay này, bạn vẽ được mọi vật tròn xoay khác: cốc, lọ, quả, cột.

Gốm sứ có hai loại men, tả khác nhau:

• Men bóng — sứ tráng men, gốm láng: phản chiếu ánh sáng nên có highlight rõ (vẫn tròn mềm, không gắt như thủy tinh) và phản quang mạnh ở vùng tối. Tương phản khá cao.
• Men mờ / matte — gốm thô, đất nung: bề mặt nhám nên ánh sáng tán đều, highlight rất nhạt hoặc gần như không có, chuyển sắc êm và phẳng, tương phản thấp.

Nhìn vào highlight để đoán men: highlight rõ và gọn là men bóng; không thấy highlight, bề mặt phấn là men mờ. Tả sai loại men, chất gốm sẽ "giả" ngay.

Đây là linh hồn của gốm. Trên một khối trụ, ánh sáng đi vòng quanh tạo dải sắc độ chuyển liên tục, không có ranh gãy: từ vùng sáng → bán dạ (trung gian) → tối nhất (vùng ngả bóng) → rồi sáng lại một chút ở mép nhờ phản quang.

Điểm mấu chốt mà người mới hay nhầm: vùng tối nhất KHÔNG nằm ở mép vật, mà nằm hơi lùi vào trong, cách mép một khoảng. Mép vật phía tối thường sáng hơn một chút do phản quang hắt lên. Tả đúng trật tự sáng – tối – sáng lại này, khối mới "tròn".

Khác highlight que sắc cạnh của thủy tinh, highlight trên gốm men bóng là một đốm sáng tròn, mép nhòe dần ra xung quanh. Nó nằm ở phần khối quay thẳng về nguồn sáng (gần đỉnh phình của bình).

Cách tả: chừa sáng rồi di nhòe nhẹ mép highlight để nó tan êm vào vùng sáng, tuyệt đối không để mép sắc. Trên men mờ thì highlight càng phải mờ, đôi khi chỉ là một vùng sáng hơn rất tinh tế, không thành đốm rõ.

Phản quang (reflected light) là ánh sáng từ mặt bàn hoặc vật xung quanh hắt ngược lên phần tối của bình, làm mép tối sáng lên nhẹ. Đây là chi tiết khiến vật "rời khỏi nền", có không gian thật.

Quy tắc sống còn: phản quang luôn tối hơn vùng sáng chính. Người mới hay tả phản quang sáng quá thành ra mép vật trắng xoá, khối bị "thủng". Phản quang chỉ là tối nhạt nằm trong vùng tối, không bao giờ sáng bằng diện hứng sáng.

1. 1

   Dựng dáng đối xứng

   Kẻ một trục dọc giữa bình, dựng hai bên đối xứng qua trục. Miệng và đáy vẽ thành ellipse (không phải đường thẳng) đúng độ dẹt theo tầm mắt.
2. 2

   Phủ lớp tối lớn

   Nheo mắt, xác định nửa tối của bình. Phủ lớp chì 2B đều tay cho cả vùng tối + bán dạ, để diện sáng là trắng giấy. Chưa cần mượt.
3. 3

   Tìm vùng tối nhất — lùi vào trong

   Nhấn đậm thêm dải tối nhất nằm hơi lùi khỏi mép phía tối, không tô tối tới sát mép. Đây là khâu quyết định độ "tròn" của khối.
4. 4

   Di nhòe cho chuyển sắc mượt

   Dùng que giấy di từ tối sang sáng theo chiều vòng quanh khối, xoá mọi ranh gãy. Chuyển sắc càng êm, men càng mịn.
5. 5

   Lấy highlight & phản quang

   Tẩy nhẹ ra highlight tròn mềm ở đỉnh phình, di tan mép. Tẩy rất nhẹ mép tối để gợi phản quang — nhớ giữ nó tối hơn diện sáng. Nhấn bóng đổ là xong.