Value và ánh sáng

Value là thang xám từ trắng tinh đến đen tuyền. Một bức tranh chì chỉ có value — không màu. Mắt người đọc khối qua value trước khi đọc đường viền: nơi sáng là chỗ hứng sáng, nơi tối là chỗ quay khỏi sáng. Sai value thì khối bẹt, dù đường nét có chuẩn.

Nguyên tắc nền: một nguồn sáng tạo ra một dải value có quy luật trên mọi vật. Học value là học đọc và sắp xếp dải đó cho đúng.

Để kiểm soát, ta chia thang xám thành các bậc rời rạc:

• Thang 5 bậc (cho người mới): trắng → xám nhạt → xám trung → xám đậm → đen. Đơn giản, đủ tả khối cơ bản.
• Thang 9 bậc (chuẩn hàn lâm): chia mịn hơn, kiểm soát chuyển sắc tinh tế và không gian xa - gần.

Quy tắc sống còn: giữ khoảng cách value rõ ràng giữa các mảng. Lỗi phổ biến nhất của người mới là mọi thứ xám lè — dồn hết về quãng giữa, thiếu cả trắng lẫn đen, khiến tranh "đục" và bẹt.

Đặt một vật trước nguồn sáng, bề mặt nó luôn chia thành các vùng theo thứ tự từ sáng nhất:

• 1. Highlight (điểm sáng): đốm chói nhất, tia sáng dội thẳng vào mắt. Sáng nhất, để trắng giấy, nhỏ gọn.
• 2. Vùng sáng: phần hứng sáng trực tiếp, sắc độ nhạt.
• 3. Vùng chuyển tiếp (nửa tối): dải xám trung gian nơi bề mặt bắt đầu quay khỏi sáng — quyết định độ "tròn" của khối.
• 4. Bóng thân & bóng đổ: bóng thân là phần tối trên chính vật (lùi vào trong, không sát mép); bóng đổ là bóng vật in lên mặt nền, đậm và sắc nhất ngay sát chân vật.
• 5. Phản quang: dải sáng mờ ở mép tối, do sáng dội từ nền hắt lại. Sáng hơn bóng thân nhưng luôn tối hơn vùng sáng.

Mắt thường mở thấy quá nhiều sắc độ lẫn lộn, dễ rối. Khi nheo mắt:

• Chi tiết và sắc độ vụn biến mất, chỉ còn lại vài mảng value lớn.
• Bạn thấy rõ đâu là mảng sáng, đâu là mảng tối để gộp lại — thay vì tả lẻ tẻ.
• Dễ so tương quan: vùng này so vùng kia đậm hơn hay nhạt hơn.

Quy trình vàng: nheo mắt → chia tranh thành 3-4 mảng value lớn → tô các mảng đó trước → mở mắt thêm chi tiết sau.