Cách sắp xếp tĩnh vật

Nhiều bạn nghĩ "đề thi bày sẵn rồi, học bày làm gì". Sai. Khi luyện ở nhà, bạn chính là người bày mẫu — bày khéo thì bài đẹp, bày vụng thì vẽ giỏi mấy cũng khó cứu. Hơn nữa, hiểu nguyên tắc sắp xếp giúp bạn chọn góc nhìn tốt nhất ngay cả với mẫu đã bày sẵn trong phòng thi.

Bố cục là cách dẫn mắt người xem đi trong tranh. Một cụm vật bày có chủ đích sẽ có điểm nhấn, có nhịp điệu, có chiều sâu. Một cụm bày bừa thì mắt người xem lạc lối, không biết nhìn vào đâu.

Mỗi cụm tĩnh vật cần một vật chính (nhân vật chính) — thường là vật to nhất, cao nhất hoặc có hình thú vị nhất, ví dụ cái lọ, cái bình. Các vật còn lại là vật phụ, có nhiệm vụ tôn vật chính lên, không tranh vai.

• Vật chính — lớn, đặt ở vị trí trọng tâm (lệch khỏi chính giữa một chút), nơi mắt dừng lại lâu nhất.
• Vật phụ lớn — đỡ cho vật chính, tạo nhóm, thường đặt cạnh và hơi sau vật chính.
• Vật phụ nhỏ / vật điểm — quả nhỏ, miếng vải vụn: lấp khoảng trống, tạo nhịp, dẫn mắt.

Tránh để hai vật to bằng nhau, đẹp ngang nhau đứng cạnh — chúng sẽ "đánh nhau" giành vai chính khiến bố cục mất trọng tâm.

Tĩnh vật bày trên mặt phẳng nhưng phải gợi được không gian ba chiều. Bí quyết: đặt vật ở nhiều lớp khác nhau theo chiều sâu, không dàn hàng ngang một lớp như xếp lính.

Cho vật trước che khuất một phần vật sau (gọi là "ăn vào nhau") — đây là tín hiệu chiều sâu mạnh nhất. Vật càng lùi xa nên hơi mờ, sắc độ dịu; vật phía trước rõ nét, tương phản mạnh. Nhờ vậy cụm vật có tiền cảnh – trung cảnh – hậu cảnh.

Đường viền trên của cả cụm (gọi là đường chân trời của bố cục) không nên bằng phẳng hay đều tăm tắp. Hãy xếp cao – thấp xen kẽ: một vật cao, kế bên vật thấp, rồi vật trung bình. Sự lên xuống này tạo nhịp điệu, giữ mắt người xem chuyển động.

Tránh hai lỗi: cầu thang (các vật cao dần đều một chiều như bậc thang) và hàng rào (các vật cao bằng nhau xếp thẳng hàng). Cả hai đều đơn điệu, "chết" bố cục.

Khoảng cách giữa các vật là yếu tố tinh tế nhất nhưng quyết định bố cục "thở" hay "ngạt". Hai lỗi cần tránh tuyệt đối:

• Chạm dính — hai vật chạm đúng mép nhau (tiếp tuyến): mắt khó chịu, không rõ trước – sau. Hãy cho ăn vào hẳn, hoặc tách ra rõ.
• Cách xa rời rạc — các vật đứng cách đều, xa nhau như người lạ: cụm vỡ thành nhiều mảnh, mất tính nhóm.

Nguyên tắc: khoảng cách phải không đều nhau — chỗ gần chỗ xa tạo nhịp. Các vật nên đủ gần để thành một nhóm thống nhất, nhưng vẫn chừa khoảng thở giữa nhóm chính và vật điểm.

Sắp xếp vật và bố trí ánh sáng là một việc, không tách rời. Khi bày xong, hãy đặt nguồn sáng chếch một bên (45 độ, từ trái hoặc phải trên). Ánh sáng chếch cho mỗi vật đủ ba phần: sáng – trung gian – tối, lại đổ bóng dài tạo liên kết giữa các vật.

Tránh ánh sáng chính diện (đèn đặt ngay sau lưng người vẽ) — nó "đập bẹt" khối, vật trông như dán giấy. Cũng tránh đèn quá gắt nhiều nguồn khiến mỗi vật một kiểu bóng, mất sự thống nhất.